Hoe renovatie en nieuwbouw bijdragen aan duurzame gebiedsontwikkeling

VKG Architectuurprijs 2025

Tijdens de Klimaattop Gebouwde Omgeving in de Jaarbeurs Utrecht zijn de winnaars van de VKG Architectuurprijs 2025 bekendgemaakt. De prijs zet projecten in het daglicht waarin architectonische kwaliteit, duurzaamheid en maatschappelijke meerwaarde samenkomen. Voor stedenbouwkundigen is deze editie bijzonder relevant omdat beide winnende projecten overtuigend tonen hoe vernieuwen – of juist behoud – kan bijdragen aan toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling.

De vakjury, bestaande uit oud-winnaars Karin Dorrepaal (DOOR Architecten) en Merijn de Jong (SOME architects), duurzaamheidsexperts Wietse Walinga (Duurzaam Gebouwd) en Mantijn van Leeuwen (Nibe) en VKG-directeur Albert Zegelaar, selecteerde de winnaars in de categorieën nieuwbouw en renovatie. “De winnende projecten zijn niet alleen op gebouwniveau sterk, maar voegen ook iets toe aan de leefomgeving”, zegt De Jong. “Ik kijk altijd of er echt gebouwd is voor mensen. Social design, rooted architecture en new perspective: dat zijn voor mij de drie pijlers die samen bepalen of een ontwerp relevant is voor de toekomst. Vooral bij renovatieprojecten komen meerdere lagen samen: bestaande bewoners, een bestaand gebouw en een wijk die je opnieuw betekenis moet geven. Dat vraagt om vakmanschap én empathie.”

Winnaar Renovatie: Statenjachtstraat Amsterdam

De transformatie van een torenflat aan de Statenjachtstraat in Amsterdam is volgens de jury een voorbeeld van hoe stedenbouwkundige kwaliteit kan toenemen zónder sloop. Deze aanpak sluit aan bij een belangrijk thema in stedelijke vernieuwing: het maximaal benutten van bestaande structuren. Onder leiding van Vanschagen Architecten, in samenwerking met KBK Bouw en Schipper Kozijnen, kreeg het gebouw een tweede leven. De flat werd verduurzaamd, voorzien van nieuwe gevels en er werden 53 woningen toegevoegd. “De toevoeging van woningen is slim gecombineerd met de make-over. Zo ontstond een succesvolle transformatie met meer woonkwaliteit, meer verbinding en toekomstwaarde.”

De Jong prijst zowel de architect als de opdrachtgever die deze uitdaging is aangegaan. “Het gebouw is van generiek naar specifiek gegaan.” Dat is volgens hem precies wat veel naoorlogse wijken nodig hebben: projecten die identiteit toevoegen en bewoners perspectief bieden. “Deze renovatie heeft de wijk sterker gemaakt.” De aanpak wordt bovendien doorgezet: een tweede flat in dezelfde straat wordt ook getransformeerd. De gebiedsontwikkeling op gebouwniveau wordt daarmee doorvertaald naar de schaal van de buurt.

Winnaar Nieuwbouw: Gebouw X Deventer

Waar Amsterdam laat zien hoe renovatie gebiedskwaliteit kan herstellen, toont Deventer hoe nieuwbouw kan wortelen in het DNA van een bestaande plek. Gebouw X op de Gasfabriek-campus in Deventer is door Architecten_Lab ontworpen als een toekomstbestendig, circulair gebouw dat naadloos past in de industriële context van het terrein. De robuuste gevel van cortenstaal verwijst naar de historie, industrie en zware materialen, terwijl de biobased binnenconstructie een duurzaam tegenwicht vormt. De Jong: “Het is vooruitstrevend en tegelijkertijd diepgeworteld in de plek – rooted architecture in optima forma. De gevel is levendig, met patronen en verschuivende ritmes. Het kunststof kozijn ligt iets terug, waardoor het cortenstaal op de voorgrond komt. Dat is heel bewust gedaan: het kozijn staat in dienst van het ontwerp. Juist die terughoudendheid maakt het geheel krachtig.”

Kunststof in de stedelijke opgave

De VKG Architectuurprijs zet innovatieve en duurzame toepassingen van kunststof kozijnen in de schijnwerpers. Niet als materiaalwedstrijd, maar als erkenning voor ontwerpen waarin techniek, duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit samenkomen. De winnende projecten laten zien hoe kunststof – met zijn onderhoudsarme karakter, lange levensduur en sterke isolatiewaarden – een logische bouwsteen is binnen de stedelijke opgave waarin toekomstbestendige gebouwen en wijken steeds meer centraal staan.