Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Een ontwerp dat van essentiële waarde is voor deze plek, de stad én haar inwoners. Maar ook: een herontdekking van ambachtelijk werken, zorgvuldigheid en verfijning. Met zijn ontwerp voor de Nieuwe Kerk in Delft hoopt Ron Verduijn, architect en medeoprichter van Buro STIEL niet alleen het kerkgebouw te herpositioneren als plek voor de stad, maar ook een maatschappelijk debat over kwaliteit en schoonheid op gang te brengen.
Na de intensieve renovatie van de Nieuwe Kerk in 2017 en 2018 ontbraken nog de nodige facilitaire voorzieningen, zoals zalen, toiletten, een kitchenette en een berging. “Op basis hiervan ontstond een doorlopend traject waarin buiten de kerk is gezocht naar de juiste ruimte”, vertelt Verduijn, die samen met Jos Snoek in 2019 Buro STIEL oprichtte. “Zowel bovengronds als ondergronds. Uiteindelijk is ingezet op inbreiding, waarbij de Protestantse Gemeente Delft (PGD) het gewenste programma binnen de Nieuwe Kerk inpaste.” Buro STIEL gaf hier verder vorm aan, waarbij een mooie wisselwerking ontstond tussen tussenontwerp, programma, gebouw en gebruik in de tijd. “Hierbij is de kerk als heilige, culturele en gedeelde plaats extra scherp en in samenhang vormgegeven.”
“Wij hebben het hele proces van visievorming en ontwerpstudies doorlopen”, vertelt Verduijn. “Een ingewikkeld proces. De Nieuwe Kerk is namelijk een architectonische topper, maar dat moet je wel leren zien én waarderen. Tijdens de restauratie heb ik de kans gekregen om het gebouw in mijn vingers te krijgen. Maar ook om de architectonische schoonheid meer zichtbaar te maken, zodat het gebouw weer voor zichzelf spreekt. De functionele herbestemming is een logische vervolgstap en wordt op basis van dezelfde visie uitgevoerd. Vanwege de sociale functie van de kerk voor de stad, hebben we deze visie samengevat in de titel: ‘van monument naar stadskerk’. De functionele herbestemming is daarmee een verhaal van herpositionering, zodat het gebouw de gemeenschap (weer) kan dienen. Zowel qua architectuur als in de onverdeelde ruimte, waarbij verbinding met de omgeving, een goede logistiek, ontsluiting van alle ruimtes én het borgen van de menselijke schaal centraal staan.”
“In ons ontwerp definiëren we de Nieuwe Kerk als een overdekt stadsplein”, vertelt Verduijn. “Hierbij is de kerk zodanig geprogrammeerd, dat zij allerlei religieuze én maatschappelijke activiteiten kan faciliteren. Van zeer groot tot uiterst intiem, waardoor zowel toeristen als inwoners naar het kerkgebouw worden getrokken. De Nieuwe Kerk krijgt een duidelijke entree, een logische routing en een overzichtelijke indeling, waarbij de nieuwe dagkapel voor de gewenste intimiteit zorgt. De wanden van de kapel worden bekleed met een kunstwerk van Claudy Jongstra. Hiermee laten we voor het eerst sinds de reformatie de kunst weer landen op de vloer, waarmee we ambacht, verfijning en menselijkheid samenbrengen. Ook worden op logische plekken bergingen ingevoegd, waardoor multifunctioneel gebruik mogelijk wordt zónder de architectonische schoonheid aan te tasten. De Nieuwe Kerk kan straks echt voor zichzelf zorgen. We hebben een transparante zij-entree met voorzieningen toegevoegd aan de tuinzijde. Bovendien zijn de Sacristie en Librije ontsloten, dankzij verbeterde trappen en een nieuw entreeportaal. Daarmee hebben wij de functie van de Nieuwe Kerk verder verbeterd en uitgebreid, vanuit de ruimtelijke kwaliteit in en om het gebouw.”
“De architectuur van de Nieuwe Kerk heeft in ons ontwerp een hoofdrol”, benadrukt Verduijn. “Hierbij hebben wij de filosofie van het gesamtkunstwerk van restauratie-architect Van der Kloot Meijburg gevolgd. In zijn ontwerp zijn middeleeuwse en moderne materialen zodanig gecombineerd, dat een middeleeuwse jaren ’30 kerk ontstond. Eerlijkheid in materialen, eerlijkheid in constructies en zuiverheid in ruimtelijkheid stonden hierbij centraal en hebben uiteindelijk geleid tot een herontdekking van de kathedrale ruimte, die sinds de restauratie in 2017 ook weer duidelijk zichtbaar is. Alles wat we hier nu aan toevoegen, volgt deze mentaliteit. Zo worden alle nieuwe toevoegingen uitgevoerd in eiken en in zachte, soepele vormen en detailleringen. Bovendien is de nieuwe verdiepingsvloer opgebouwd volgens het middeleeuwse systeem van moerbalken en kinderbinten, maar dan wel hedendaags in detaillering. Daarmee voegen we nu een 21e eeuwse laag van architectuur, kunst en gebruik toe aan het jaren ’30 kunstwerk, waarbij we het godshuis en de grafkerk van de Oranjes verrijken met meer differentiatie in gebruik.”
