Platform on new construction, renovation, restoration and transformation
Het voormalige Paulus Lyceum aan de Wandelboslaan in Tilburg wordt getransformeerd tot een moderne mbo-campus voor zo’n 1.700 studenten. Het oorspronkelijke schoolgebouw uit 1960 wordt opnieuw ingedeeld en aangevuld met een nieuwe gymzaal en vergrote schoolvleugel. Bovendien wordt een nieuw hart in het gebouw gecreëerd. In het ontwerp van architecten|en|en en BiermanHenket worden herkenning en functionaliteit op bijzondere wijze gecombineerd met ontmoeting, samenwerking en duurzaamheid. Het landschapsontwerp van LOLA landscape architects sluit hier heel natuurlijk bij aan.
De transformatie van Yonder Campus Wandelbos startte in 2023 met een Europese aanbesteding. “architecten|en|en heeft al vaker projecten voor Yonder uitgevoerd”, vertelt architect en partner Frans Benjamins. “Voor dit specifieke project hebben wij contact gezocht met BiermanHenket, met als doel om samen de ontwerpopdracht beet te pakken. Waar architecten|en|en gespecialiseerd is in onderwijsprojecten, voegt BiermanHenket jarenlange ervaring toe in de restauratie, renovatie en herbestemming van monumenten. Een uitgelezen combinatie voor deze onderwijscampus. Samen hebben wij een integraal ontwerpteam opgezet, waarbij ook diverse adviseurs zijn betrokken, inclusief LOLA landscape architects voor het landschapsontwerp.”
De initiële ontwerpvraag betrof de transformatie van een monumentaal schoolgebouw naar een moderne mbo-campus. “Ondanks dat zowel de oude als nieuwe situatie een onderwijsfunctie hebben, betekent dit nogal iets”, vertelt Benjamins. “Het gebouw is ontworpen in een klassieke katholieke schoolstructuur met een kapel, kantine en talloze gangen met lokalen. In 1995 is er een nieuwe vleugel aangebouwd, maar dit was niet voldoende om in de behoefte voor mbo-onderwijs te voorzien. Beroepsonderwijs vraagt om algemene lokalen. Maar ook om specifieke praktijkruimtes, waarvoor een grondige en zorgvuldige herindeling noodzakelijk was.” Een belangrijke randvoorwaarde hierbij was duurzaamheid, vertelt Yvonne Segers-Van Wilderen, architect en directeur van BiermanHenket. “Het gebouw moest zodanig worden aangepakt, dat het weer minimaal vijftig jaar mee kan. Bovendien werd een cultuurverandering gevraagd, met één centraal hart waar leerlingen van alle opleidingen elkaar kunnen ontmoeten en inspireren en waar kruisbestuiving wordt gestimuleerd.”
“Yonder Campus Wandelbos huisvest niet één maar meerdere mbo-opleidingen”, benadrukt Benjamins. “Van kinderopvang tot transport & logistiek, ICT en media: alle studenten moeten straks hun eigen plek vinden in het gebouw. Bovendien moeten de ondersteunende diensten van Yonder logisch en tussen het onderwijs worden ingepast. Om dit mogelijk te maken, zijn wij gestart vanuit het centrale hart. We hebben een voormalige buitenruimte omgevormd tot een inspirerende binnenruimte met mooie zichtlijnen, die de verschillende verdiepingen en vleugels verbindt en bovendien het bestuur en de facilitaire diensten faciliteert.
De verdiepingen en vleugels zijn vervolgens herkenbaar ingericht, waardoor het grote gebouw wordt doorbroken en een menselijke maat ontstaat.” Segers: “Voor de kleurstelling zijn we teruggegaan naar de oorspronkelijke kleuren van het gebouw (blauw, rood en geel), die de herkenbaarheid vergroten en bovendien de ruggengraat van het monument vormen.”
“In plaats van met een gum door het gebouw heen te gaan, hebben wij de monumentale waarde gerespecteerd”, vertelt Benjamins. “De functie volgt duidelijk de vorm van het gebouw. We hebben heel zorgvuldig gekeken naar welke functies waar ondergebracht konden worden, waardoor het monument wordt ontlast. Zo beschikte de vleugel uit 1995 over een betonstructuur met kolommen, waar we heel eenvoudig de grotere functies konden onderbrengen die niet in het monument passen. Uniek is bovendien de kapel, die in de nieuwe situatie wordt gebruikt als examenzaal. Hiermee creëren we bijzondere waarde in het gebouw, die we met nieuwbouw nooit hadden bereikt.”
“In navolging van het indelingsvraagstuk, hebben we ook nadrukkelijk gekeken naar hoe het gebouw wordt benaderd”, vertelt Segers. “Studenten moeten vanuit verschillende richtingen uitgenodigd worden om naar binnen te komen.” Natuurlijk is de monumentale hoofdentree aan de Wandelboslaan behouden. “Aan de groene campuskant – waar het gros van de studenten aankomt met hun fiets – hebben wij bovendien een nieuwe entree toegevoegd die directe toegang geeft tot het gebouwhart.”
Yonder Campus Wandelbos ligt op een hele mooie en logische plek in Tilburg, benadrukt Segers. “De gebouwstructuur gaat hierin mee en bestaat uit verschillende volumes, die gedraaid zijn naar de stedenbouwkundige structuur van destijds. Doordat de hoofdentree duidelijk is teruggeplaatst, is ruimte ontstaan voor een voorplein met prachtige oude bomen en lantaarnpalen, die in ons ontwerp worden behouden én versterkt. Door steeds de balans te zoeken tussen oud en nieuw, wordt straks duidelijk zichtbaar dat de monumentale school een nieuwe wereld is ingeschoven.”
Het landschapsontwerp gaat hierin mee, vertelt Peter Veenstra, landschapsarchitect en medeoprichter van LOLA landscape architects. Zo worden stedelijke omgeving en groene ruimtes duidelijk gescheiden. “Als het gaat om de verhardingen, hebben wij een eenvoudige en ingetogen figuur gemaakt, met een duidelijk voorplein, achterplein en verbinding met de fietsenstalling. Hierdoor gaat de aandacht bijna volledig naar het groene landschap, dat zo natuurlijk en weldadig mogelijk is gehouden. Door de as van de Wandelboslaan op te spannen, wordt de link gezocht met het Wandelbos even verderop. Bijzonder is bovendien de centrale plek aan het water.” Op verschillende plekken op de campus worden levendige verzamelplekken met veel zitgelegenheden gecreëerd, vertelt hij. “Door waar mogelijk omheiningen te verwijderen, kunnen studenten straks vanaf verschillende kanten de campus betreden. Hierdoor ontstaat openheid en ruimte voor kruisbestuiving, waarmee de gedachte van het gebouwhart ook wordt doorgevoerd naar buiten.”
