Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Aan de Foppingadreef in Amsterdam-Zuidoost vindt een unieke transformatie plaats, waarbij het kantoor van ABN AMRO op circulaire wijze wordt gerenoveerd, uitgebreid en heringericht tot een moderne en Paris Proof werk- en ontmoetingsplek. Vanaf de zomer van 2027 kunnen medewerkers én bezoekers neerstrijken in een uiterst duurzaam gebouw, dat aan de allerhoogste labeleisen voldoet. Dankzij slimme ontwerpkeuzes wordt het gebouw bijvoorbeeld twee keer zo duurzaam als het klimaatakkoord van Parijs vereist en het energieverbruik wordt ten opzichte van de oude situatie bijna gehalveerd. De energievraag die resteert, wordt bovendien zo duurzaam mogelijk opgewekt, waardoor het ABN AMRO-kantoor straks tevens voldoet aan de BENG-normen én in aanmerking komt voor een BREEAM Outstanding certificering.
De ontwikkeling is in handen van Edge. BAM Bouw en Techniek neemt de bouw voor haar rekening, terwijl BBC (Bosman BAM Combinatie) verantwoordelijk is voor alle installatietechnieken.
In september 2023 is de herontwikkeling officieel van start gegaan, maar ruim daarvoor werden al de eerste plannen gesmeed. “Wij zijn al sinds 2019 bij dit project betrokken om de ontwerpuitgangspunten, ruimtelijke verschijning, gebouwprogrammering en benodigde bouwkundige en installatietechnische aanpassingen te harmoniëren met de hoge projectambities van ABN AMRO en onszelf”, vertelt Mayada Shaaban, Director Projects bij Edge. “ABN AMRO helpt haar klanten te verduurzamen en geeft zelf het goede voorbeeld. Zo zal de Foppingadreef bij de opening in 2027 volledig Paris Proof zijn en kiest ABN AMRO voor herontwikkeling en bewust materiaalgebruik in plaats van nieuwbouw. Het gebouw stimuleert een prettige en gezonde werk- en verblijfsomgeving, evenals de interactie tussen afdelingen en medewerkers. Bovendien vervult zij een belangrijke maatschappelijke functie, met een publieksatrium en restaurant.”
Aanleiding voor de herontwikkeling was het Technical Refreshment Program (TRP) van ABN AMRO, waarin een installatietechnische upgrade en behoud van het gebouw belangrijke uitgangspunten waren, vertelt Shaaban. “Op het moment dat wij aan tafel kwamen, werden hier nieuwe inzichten over thuiswerken, duurzaamheid en de rol van de bank voor haar medewerkers én de maatschappij aan toegevoegd. Al gauw ontstond het idee om van deze plek een showcase voor duurzaamheid, circulariteit en innovatie te maken, waarbij vergroting van het volume voor nóg meer impact zorgt.” Ook is de samenwerking gezocht met de gemeente, die Zuidoost nog levendiger wil maken. De aanwezigheid van grote bedrijven in de wijk draagt hieraan bij.
“Om duurzaamheid maximaal te stimuleren, hebben wij onze ambitie opgedeeld in drie speerpunten”, vertelt Daphne Lautenbach, Real Estate Development Manager bij ABN AMRO. “Allereerst willen we zoveel mogelijk energie besparen, conform de Paris Proof- en BENG-criteria. Bovendien heeft duurzaamheid betrekking op het welzijn van medewerkers en bezoekers en zetten we bijvoorbeeld sterk in op uitzicht en daglicht. Tot slot is circulariteit een belangrijk speerpunt. In het gebouw zitten veel elementen die zijn hergebruikt, zoals bijvoorbeeld klimaatplafonds en computervloeren.”
Het ABN AMRO-gebouw aan de Foppingadreef dateert uit de jaren ’80 en is ontworpen door Broekbakema Architecten. “Samen met deze architect hebben wij de bijzondere gebouwstructuur geanalyseerd en geoptimaliseerd”, vertelt Shaaban.
“Het kantoor is ooit ontworpen vanuit het structuralisme en bestaat uit een hoofdgebouw met drie kernen met Y-vormige kantoorvleugels, waarvan er in de nieuwe situatie een aantal worden opgetopt. Ook worden drie nieuwe Y-elementen toegevoegd. Hiermee volgen wij de menselijke maat en modulaire opbouw die zo typisch zijn voor het structuralisme én de bijzondere vormstructuur van Broekbakema Architecten.” Bijzonder is dat zowel de kenmerkende structuur als architectuur tijdens de herontwikkeling behouden blijven, vindt Lautenbach, die als voorbeeld de gevelbekleding met witte tegeltjes noemt. “Door deze tegeltjes harmonieus door te voeren in de optopping, lijkt het alsof dit gebouw in deze vorm er altijd heeft gestaan.”
Waar in de oude situatie een verbindingselement ontbrak, wordt dit in de nieuwe situatie opgelost door in de open ruimtes negen lichte en groene atria toe te voegen die het gebouw van begin tot en eind verbinden en waar medewerkers elkaar kunnen ontmoeten. “Dankzij deze strategische gevelsluiting verbetert de logische verhouding tussen kantoor- en geveloppervlak en verkleint de thermische schil van het gebouw, waardoor milieu- én sociale impact mooi harmoniëren”, vertelt Ron van der Horst, Projectdirecteur bij BAM Bouw en Techniek. “Dankzij lichte staal- en glasdaken verbetert bovendien het binnenklimaat, zonder grote materiaalimpact.” Lautenbach: “De atria zorgen voor meer overzicht, een betere oriëntatie en creëren meer levendigheid. Een mooie blikvanger is onder andere de grote wenteltrap, die medewerkers stimuleert om te bewegen en zo bijdraagt aan een gezondere en actievere werkomgeving.”
Bij haar oplevering in 1988 was het ABN AMRO-kantoor al opvallend energiezuinig, dankzij een robuuste basis, een destijds uitstekende thermische schil en aluminium kozijnen met dubbel glas. Toch was er ook ruimte voor verbetering, vertelt Van der Horst. “De thermische schil en luchtdichting van de bestaande bouw zijn naar de huidige standaard geüpgraded en alle kozijnen en glas zijn vervangen. Bij de nieuwe bouwlagen hebben wij bovendien een hoogwaardige gevel toegepast. In combinatie met energiezuinige installaties zoals WKO-bronnen en warmtepompen wordt de energievraag van het ABN AMRO-kantoor sterk gereduceerd. De energievraag die resteert, wordt zo duurzaam mogelijk ingevuld dankzij 10.500 m2 zonnepanelen op het dak en aan de gevels. Hiermee komen wij tegemoet aan zowel de BREEAM-, BENG- als Paris Proof-ambitie in dit project.”
Om te voldoen aan het klimaatakkoord van Parijs, zou elk kantoorgebouw volgens de WEii-methodiek in 2050 niet meer dan 70 kWh/m2/jaar mogen verbruiken. Als de herontwikkeling van het ABN AMRO-kantoor straks is afgerond, bedraagt dit verbruik circa de helft, vertelt Lautenbach. “Daarmee is ons gebouw twee keer zo duurzaam als het akkoord vereist – en dat 23 jaar voor de deadline van Parijs én drie jaar eerder dan onze eigen doelstellingen.” Om deze ambitie mogelijk te maken, is goed gekeken naar de installatietechnieken, vertelt Rick van Haren, Projectdirecteur bij BAM Bouw en Techniek en installatiecombinatie BBC (Bosman BAM Combinatie). “Circulariteit begint ons inziens met een realistische analyse. Zo ook in het ABN AMRO-project, waar veel systemen technisch verouderd of onvoldoende energiezuinig bleken en/of niet meer in aanmerking kwamen voor garantie. In combinatie met de wens van ABN AMRO voor maximale flexibiliteit in gebruik is ervoor gekozen om deze techniek compleet te vervangen.”
In de nieuwe situatie beschikt ABN AMRO over een modulaire en logisch opgebouwde installatie met afzonderlijke regelzones, waardoor in de toekomst eenvoudig nieuwe indelingen gemaakt kunnen worden. “Dit maakt de installatie heel circulair richting de toekomst”, aldus Van Haren. “Doordat de zones individueel regelbaar zijn, wordt een optimale werkomgeving geborgd. Zowel qua klimaat als verlichting, waarbij zorgvuldig gekozen bandbreedtes het energieverbruik in de hand houden. Dankzij een uiterst slim gebouwbeheersysteem met energiedashboard kan ABN AMRO straks exact zien hoeveel energie de klimaat- en elektrische installaties verbruiken en waar onverhoopt energie verloren gaat, op basis waarvan het verbruik continu geoptimaliseerd kan worden.”
“Tijdens het project is de BREEAM-ambitie van ABN AMRO verhoogd van Excellent naar Outstanding. Hiervoor hebben wij alle laaghangend fruit geplukt”, vertelt Van Haren. “Zo is hoog ingezet op BENG, door verwarming, koeling, ventilatie en verlichting tot in detail uit te rekenen. Voor het verwarmingssysteem is ‘nul-overschrijding’ als uitgangspunt genomen. Bovendien hebben we de ventilatie exact afgestemd op het aantal personen in elke ruimte en de positionering van de luchttoevoerroosters en CO2-meters nauwkeurig bepaald. Het gebouw krijgt straks comfortklasse A klimaatplafonds met warmteregulering en ledverlichting. Bewegings- en daglichtsensoren zorgen hierbij dat nergens onnodig verlichting brandt. Alle toiletgroepen krijgen bovendien een eigen afsluitklep in de waterinstallatie die aan de verlichtingsinstallatie wordt gekoppeld, waardoor ook waterverspilling niet aan de orde is.” Ook heeft BBC extra innovatiecredits gescoord door de opvangtanks voor regenwater te voorzien van een weerstation voor voorspelbaar regenwatermanagement. “In combinatie met een uitgebreide noodstroom-, data- en beveiligingsinstallatie komen alle expertises van BBC aan bod.”
Net als in elk project, heeft BBC aan de Foppingadreef te maken met voortschrijdende inzichten. “Hierbij geldt dat elke wijziging mogelijke gevolgen heeft voor de duurzaamheidsambities”, aldus Van Haren. “Daarom wordt elke wijziging getoetst aan ons duurzaamheidsdashboard, waarbij BENG, BREEAM en Paris Proof de belangrijkste parameters zijn.” Het dashboard is tevens de basis van de maandelijkse partneroverleggen, waarin de haalbaarheid van alle beoogde duurzaamheidspijlers wordt gecontroleerd. “Hierdoor kan tijdig worden bijgestuurd. Bijvoorbeeld door extra PV-panelen toe te voegen.” Het dashboard zal bovendien straks als bewijslast worden aangeboden aan de opdrachtgever.
“Tijdens de herontwikkeling blijft de bestaande betonstructuur van het gebouw zoveel mogelijk behouden”, benadrukt Shaaban. “Voor de optopping is gekozen voor een houten hoofddraagconstructie, waardoor verzwaring van de bestaande constructie niet nodig was. Bovendien konden we onze CO2-footprint hiermee zo laag mogelijk houden. Veel materialen die uit het gebouw zijn geoogst, zijn tijdelijk opgeslagen voor hergebruik. Zowel in het ABN AMRO-kantoor als in andere gebouwen of toepassingen.” In het gebouw zijn bijvoorbeeld de computervloeren, binnenwanden, vensterbanken en aluminium kozijnen hergebruikt, vertelt Van der Horst. “Bovendien is een deel van de klimaatplafonds geüpgraded en als technische installatie hergebruikt. Ook hebben diverse klimaatplafonds een nieuw leven gekregen als akoestisch element in de atria en geven oude luchtkanalen en onderdelen van het buizenpostsysteem de pantry’s een bijzondere finishing touch.” Daarnaast zijn diverse geoogste materialen hergebruikt in het circulaire Kantoor vol Afval (KaVa) project van het Rijksvastgoedbedrijf.
Voor de materialen die nieuw worden toegevoegd, is waar mogelijk gekozen voor duurzame, circulaire en biobased materialen met een lage milieu-impact. “Van de hoofddraagconstructie tot en met de vloerbedekkingen, vertelt Van der Horst. “In combinatie met een efficiënte bouwlogistiek, just-in-time leveringen, het gebruik van een bouwhub én de keuze voor zoveel mogelijk elektrisch materieel wordt de CO2-impact van de herontwikkeling en uitbreiding zo laag mogelijk gehouden.”
In februari 2027 wordt het ABN AMRO-kantoor casco opgeleverd, waarna ABN AMRO in eigen beheer de inrichting verzorgt. “In de zomer van 2027 hopen we het pand in gebruik te nemen”, vertelt Lautenbach. “Als we deze strakke planning inclusief alle ambities halen en onze collega’s straks met een wow-gevoel op hun nieuwe werkplek zitten, is deze transformatie meer dan geslaagd.”
