Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Na ruim vijf jaar intensief restaureren heeft het iconische ARTIS-Aquarium opnieuw haar deuren geopend voor het publiek. Bezoekers zien een schitterend gerestaureerd rijksmonument. “De enorme operatie die nodig was om het door zout aangetaste gebouw weer up-to-date te maken, is helaas minder zichtbaar”, zegt een trotse Arjan Visch, projectleider bij Salverda Bouw, hoofdaannemer van de restauratie.
Het Aquarium, dat zowel zoet- en zoutwaterleven huisvest, is ruim 140 jaar oud. “Vooral het zoutwatergedeelte had het monument zwaar aangetast”, vertelt Visch. “Metselwerk verpulverde, natuursteen vertoonde overal zoutuitbloeiingen, staalconstructies corrodeerden en zoutwaterbakken lekten. Tijdens de coronaperiode, toen het gebouw gesloten was, kwamen zelfs delen van plafonds naar beneden. Het was een duidelijk signaal dat ingrijpen niet langer kon worden uitgesteld.”
Voor aannemer Salverda Bouw begon het project officieel in april 2022. Toch werd de basis al veel eerder gelegd. Tijdens een diner in het Aquarium, een bedrijfsuitje ruim tien jaar geleden, zagen medewerkers van het bedrijf al hoe slecht de staat van het gebouw was. Via eerdere projecten binnen ARTIS groeide de samenwerking verder uit, waarna Salverda Bouw in 2021 de aanbesteding voor de restauratie won met het beste plan en de beste prijs.
De restauratie begon met een maandenlange voorbereiding en een grondige strip- en sloopfase. “Op dat moment werd pas echt zichtbaar hoe groot de schade daadwerkelijk was”, blikt Visch terug. “Achter afwerkingen kwamen verrassingen tevoorschijn: ornamenten die monumentaal leken, bleken toevoegingen uit de jaren negentig te zijn, terwijl originele deuren en historische details juist opnieuw werden ontdekt. Ook werd pas echt duidelijk welke verwoestende invloed het zout op het casco had gehad.”
Een van de meest ingrijpende onderdelen was het verwijderen van de versleten zoutwaterbakken. Deze waren volgens Visch niet meer te redden. “De dieren werden ondergebracht in andere dierentuinen in Nederland en daarbuiten. Vervolgens werd het ecosysteem volledig opnieuw ontworpen. Het aantal zoutwaterbassins werd teruggebracht van vijftien naar zeven, met aanzienlijk grotere waterinhouden. Een belangrijke verbetering voor het dierenwelzijn.” Aan de zoetwaterzijde konden de oorspronkelijke bassins grotendeels behouden blijven. Wel werden bakken samengevoegd en constructies volledig gerestaureerd en voorzien van nieuw glas en beschermende coatings.
In het Aquarium werd alle techniek vernieuwd. “Werktuigbouwkundige installaties, elektrotechniek en complexe waterbehandelingssystemen kregen een volledig nieuwe infrastructuur”, legt Visch uit. “Een bijzondere uitdaging was dat veel installaties zichtbaar blijven voor bezoekers. Daarom moesten functionaliteit, esthetiek en monumentale waarden zorgvuldig met elkaar in balans worden gebracht.”
Ook op bouwkundig vlak kende het project tal van hoogtepunten. “Historische ramen werden gedemonteerd, gekopieerd en voorzien van monumentenglas. Dichtgezette gevelopeningen werden teruggebracht naar hun oorspronkelijke staat. Vervolgens is er vloerverwarming aangebracht, zijn nieuwe terrazzovloeren gemaakt en is het gebouw van het gas afgekoppeld”, somt Visch op. “Het dak kreeg nieuwe isolatie en een nieuwe zinken afwerking, terwijl natuursteen, stucwerk en imitatie-schilderingen werden gerestaureerd, maar wel met zichtbare sporen van de tand des tijds.”
Volgens Visch is het eindresultaat vooral een teamprestatie. “Samen met ARTIS, architecten, Monumentenzorg, adviseurs en gespecialiseerde onderaannemers werd gewerkt aan één gezamenlijk doel: het behoud van een uniek monument voor toekomstige generaties. Nu zie je een fantastisch pand waar iedereen trots op is, maar het weerspiegelt niet het werk en de noeste arbeid die de afgelopen drie jaar is verzet.”
