Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Op 10 september heeft burgemeester Halsema de gerenoveerde Klimatenkas van de Hortus Botanicus officieel geopend voor publiek. Hiermee komt een eind aan circa vier jaar ontwerpen, engineeren en bouwen. Hoewel de 1.600 m² grote kas met zijn opvallende trekstangen, drukstaven en glazen wanden pas 31 jaar oud was, bleek een flinke renovatie onvermijdelijk. Het dak lekte en veel gevelprofielen waren verweerd. Bovendien was het energieverbruik niet langer acceptabel. Diverse bouwpartners zetten hun beste beentje voor om de kenmerkende kas te behouden én toekomstbestendig te maken. Ook Kingspan Light + Air werd uitgenodigd in het bouwteam en realiseerde nieuwe dubbelglas gevels met een optimale daglichttoetreding én een sterk verbeterde isolatie.
In de Klimatenkas kunnen wetenschappers en bezoekers duizenden plantensoorten uit alle windstreken bestuderen en bewonderen. Zowel in een subtropisch, tropisch als woestijnklimaat, wat vraagt om een uitgekiende licht-, lucht- en waterhuishouding. In de nieuwe situatie beschikt de Klimatenkas over een dak met transparante luchtkussens van ETFE-folie. In combinatie met de nieuwe dubbelglas gevels van Kingspan Light + Air ontstaat een hoogisolerende huid, waarbij het beeldbepalende silhouet van de iconische kas wordt behouden. Dankzij de organische vorm, ranke constructie én optimale daglichttoetreding past het geheel perfect in de geest van het oorspronkelijke ontwerp.
Kingspan Light + Air werd al in 2021 uitgenodigd om in een bouwteam met de opdrachtgever, projectbegeleider, architect, constructeur, duurzaamheidsadviseurs en een kostendeskundige mee te denken over een esthetische en energetische oplossing voor dak en gevels. “Architect ZJA heeft een aantal ontwerpen gemaakt voor de kas, waarbij de bestaande stalen constructie behouden bleef”, vertelt Michel Verwaal, Commercieel en Technisch Directeur bij Kingspan Light + Air. “Aanvankelijk zouden wij zowel de gevels, het dak als een binnengevel van de nieuwe kas realiseren, maar uiteindelijk bleek dit constructief niet mogelijk. De glasgewichten zouden namelijk een te grote belasting voor de bestaande constructie betekenen. Een oplossing hiervoor werd gevonden in een luchtkussendak, in combinatie met onze glazen gevels.”
Een blik op de kas laat zien dat dit geen eenvoudige gevels waren. “Zo steekt de stalen buisconstructie op maar liefst vijftien plekken door de glazen gevel heen”, illustreert Verwaal. “Omdat alle buizen onder een andere hoek staan, hebben wij hier vijftien unieke doorvoeren voor uitgeëngineerd en geproduceerd.” De Klimatenkas telt in totaal zes gevels, waarvoor Kingspan Light + Air 1.600 m2 glas en diverse schuifwanden en schuifdeuren van 8 bij 3,5 meter heeft gerealiseerd. “Bovendien waren wij verantwoordelijk voor de toegangsdeuren en glazen lamellenroosters van het type Estra NG.”
“Net na de bouwvak van 2024 zijn we in opdracht van aannemer AKOR met de uitvoering gestart”, vertelt Verwaal. “Hierbij werden we met diverse uitdagingen geconfronteerd. Bijvoorbeeld met betrekking tot de bereikbaarheid van het project én de gevels. De Klimatenkas wordt omgeven door bomen en water. Een kraan lijkt dan een goede optie, maar was moeilijk te plaatsen in het drukke Amsterdam. Een oplossing werd uiteindelijk gevonden in een steiger voor de constructie, waarbij de 160 tot 200 kilo zware ruiten met een zuiger van de bok zijn gehaald en via een rail naar de juiste plek zijn gebracht. Een flinke operatie, met een prachtig eindresultaat.”
Aan de basis van de nieuwe gevels ligt het eigen gevelsysteem van Kingspan Light + Air met aluminium profielen, die met behulp van beugels aan de bestaande staalconstructie zijn bevestigd. “Hierdoor kon de nieuwe gevel perfect in lijn gesteld worden”, aldus Verwaal. “Naar wens van de architect en opdrachtgever is bovendien een specifiek nieuw profiel voor de buitenzijde geëxtrudeerd. De profielen zijn circa 60 mm breed, waarbij links en rechts van de bevestigingsschroef een pootje van een centimeter is gezet. Hierdoor ontstaat een esthetisch bakje waarin de schroef esthetisch wordt opgenomen.” De aluminium profielen zijn tweelaags gemoffeld (laagdikte:110 mu) en afgewerkt in RAL 9016 (verkeerswit), in een glansgraad van 85%.
“Alle ruiten zijn vierzijdig ingeklemd”, vertelt Verwaal. “Aan de buitenzijde is gekozen voor 6 mm blank gehard floatglas met een Low-E coating, waardoor de warmteoverdracht wordt verminderd. Hierachter bevindt zich een spouw van 16 mm met thermische warm edge spacers en argongas. Voor de binnenruit is gekozen voor 44.2 gelaagd veiligheidsglas met een UV-doorlatende folie, die zorgt dat de unieke plantencollectie voldoende UV-licht ontvangt. De ruiten staan garant voor een lichtdoorlaat (lichttransmissie) van 81%, een zontoetredingsfactor (g-factor) van 59% en een U-waarde van het glas (Ug-waarde) van 1,1.” Het gehard isolatieglas loopt door tot een hoogte van circa 3 meter. “Daarboven was niet-gehard glas voldoende om aan de actuele regelgeving te voldoen.”
Waar de ruiten in de kas in het verleden een hart-op-hartafstand hadden van 680 mm, zijn in de nieuwe situatie hart-op-hartafstanden van 1.375 mm toegepast. “De ruiten hebben een maximale hoogte van 3,5 meter, wat niet alleen leidt tot minder profielen, maar vooral ook tot meer doorzicht. Hierdoor kunnen wetenschappers, bezoekers én passanten de plantencollectie nóg beter beleven.”
