Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Een hal van 200 meter lang en 11 meter hoog realiseren op een terrein waar nauwelijks ruimte is om te bouwen. Dat was de uitdaging voor Visser & Smit Bouw bij de realisatie van de nieuwe treinstellenhal in Haarlem. In opdracht van NedTrain ontstond hier het sluitstuk van het NS Treinmoderniseringsterrein (NSTM), een locatie met een rijke spoorhistorie waar slimme engineering, complexe bouwlogistiek en spooronderhoud samenkomen.
Haarlem heeft een bijzondere plek in de Nederlandse spoorhistorie. Al sinds de eerste spoorverbinding tussen Amsterdam en Haarlem wordt er op deze locatie aan treinen gewerkt. Het is uitgegroeid tot een moderniseringslocatie waar al het materieel dat op het Nederlandse spoor rijdt klein tot grootschalig onderhoud krijgt. De nieuwe treinstellenhal vormt daarvan het sluitstuk. “Het hart van de hal is spoor 1. Daar kan een complete trein van maximaal acht bakken in één keer van zijn draaistellen worden gelicht”, legt Dennis van Poppel uit, projectleider bij Visser & Smit Bouw. “De draaistellen gaan vervolgens naar een andere hal voor volledige revisie, waarna gereviseerde exemplaren weer onder de trein worden geplaatst. Een soort pitstop dus, maar dan op ware treinschaal.”
Technisch is de hal minstens zo bijzonder als haar functie. De spoorputten liggen in een half verdiepte bouwkundige bak. Het vloerniveau ligt ongeveer een halve meter onder het maaiveld, waardoor medewerkers tijdens het onderhoud met hun heupen op railhoogte staan. Dat maakt het werken aan onderdelen onder de trein aanzienlijk eenvoudiger. “De draagconstructie bestaat uit een stalen skelet, waarbij de kolommen tevens de rails ondersteunen. De gevel is uitgevoerd met sandwichpanelen en aluminium composiet. Daklichten zorgen voor daglicht, terwijl een grote raampartij langs de openbare weg letterlijk een inkijk geeft in het werk. Ook de omgeving kan zo zien wat er binnenin gebeurt”, zegt Van Poppel.
De grootste uitdaging zat volgens hem niet boven de grond, maar eronder én eromheen. “Oude funderingen, houten palen en gemetselde rioleringen herinnerden aan de lange geschiedenis van het terrein”, vertelt Van Poppel. “Bovendien was sanering nodig en stond het grondwater hoog. Damwanden en bemaling waren noodzakelijk. En dan was er nog het grootste probleem: ruimte. De beschikbare bouwruimte was uiterst beperkt. De nieuwe hal werd gerealiseerd tussen bestaande gebouwen, infrastructuur en watergangen, terwijl de activiteiten op het terrein moesten doorgaan. Tussen de bestaande hal en nieuwbouw paste op sommige plekken nauwelijks meer dan een auto.”
Juist onder deze omstandigheden kwam de kracht van Visser & Smit Bouw naar voren. “Door engineering, bouwlogistiek en uitvoering vanaf het begin nauw op elkaar af te stemmen, kon iedere vierkante meter optimaal worden benut”, benadrukt Van Poppel. “De werkzaamheden werden zorgvuldig gefaseerd en continu afgestemd met NedTrain en de betrokken bouwpartners. Zo zijn bouwwegen aangelegd over eerder gerealiseerde palen en creëerde iedere afgeronde bouwfase letterlijk ruimte voor de volgende. Daardoor kon de hal veilig en beheerst worden gerealiseerd, zonder de continuïteit van de activiteiten op het terrein uit het oog te verliezen.”
Ook in de uitvoering werd volgens Van Poppel continu gezocht naar slimme oplossingen. “Voor het realiseren van de spoorputten hebben we een maatwerk bekisting ontwikkeld. Door speciale stalen bekistingselementen toe te passen, konden de ankers tijdens het storten direct worden ingestort. Hierdoor werden nabewerkingen, boorwerk en uitvoeringsrisico's aanzienlijk beperkt en de uitvoeringsduur aanzienlijk verkort.”
Een ander opvallend detail in de hal zijn de circa veertig daklichten. “Onder ieder daklicht zit een prefab lampenkap die direct vanuit de fabriek op het dak kon worden geplaatst. Zo valt het daglicht royaal naar binnen, zonder dat medewerkers rechtstreeks door de zon worden verblind.” Ook voor deze maatoplossing bracht Visser & Smit Bouw de juiste partijen bij elkaar om binnen het uitdagende ontwerp en de beperkte bouwruimte tot een efficiënte, praktisch uitvoerbare oplossing te komen.
Het verleden heeft ook een plek gekregen in de nieuwbouw. Van Poppel: “Van een oud gebouw op het emplacement hebben we de stalen kolommen met authentieke klinknagels hergebruikt in de aansluiting tussen oud en nieuw. Het idee om ook de gevelstenen te hergebruiken, werd afgewezen vanwege het beoogde beeldkwaliteitsplan. Maar die stenen zijn niet verloren gegaan, want zij kregen uiteindelijk een tweede leven in een woonhuis.”
Visser & Smit Bouw heeft van september 2023 tot maart 2026 het project gerealiseerd, midden in een operationele spooromgeving waar veiligheid, bereikbaarheid en continuïteit van de bedrijfsprocessen voortdurend geborgd moesten worden. Wat Van Poppel onder andere is bijgebleven is “dat bouwen op zo’n klein oppervlak betekent dat je soms letterlijk op je eigen werk staat, terwijl je het volgende onderdeel probeert te realiseren.”
Dankzij een combinatie van slimme engineering, nauwkeurige bouwlogistiek en intensieve samenwerking met bouwpartners kon de treinstellenhal volgens planning worden opgeleverd. Vanaf eind dit jaar worden de eerste treinstellen ontvangen in de nieuwe hal, zodat ze na revisie en onderhoud weer sneller terug het spoor op kunnen.
