Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Een verduurzamingsopgave van 280 huurwoningen is al een stevige uitdaging, maar in de Marnixstraat in Amsterdam komt daar een extra dimensie bij: de woningen dateren uit 1876 en zijn onderdeel van het historische straatbeeld. De opgave voor Eigen Haard, Nijhuis Bouw en de betrokken partners was dan ook veel méér dan de woningen technisch verbeteren. Monumentenzorg, verduurzaming en sociale opgave moesten voortdurend met elkaar in balans worden gebracht. De werkzaamheden vonden plaats in bewoonde staat.
“De circa 150 jaar oude portiekwoningen aan de Marnixstraat hebben in de loop der tijd de nodige veranderingen ondergaan”, vertelt Arie Nijkamp, technisch manager bij Nijhuis Bouw. “De insteek van de opgave was behalve de woningen verduurzamen, ze ook zoveel mogelijk terugbrengen naar de oorspronkelijke uitstraling. Daar hebben wij heel bewust invulling aan gegeven.”
Als voorbeeld noemt Nijkamp onder meer de aluminium kozijnen die in de jaren zeventig waren geplaatst. “Die zijn zorgvuldig verwijderd en vervangen door nieuwe houten kozijnen. We zijn zelfs zover gegaan dat we speciale profielen hebben ontwikkeld, waarmee we de uitstraling van de oorspronkelijke schuiframen konden evenaren, maar wel met het comfort en de functionaliteit van een moderne draai-kiepvariant.” Nijhuis Bouw heeft vervolgens ook nog historisch onderzoek gedaan naar de authentieke kleurstelling. “Geen voor de hand liggend Amsterdams grachtengroen, maar donkerbruin met een zacht geel/beige kader bleek oorspronkelijk te zijn toegepast.”
Naast de kozijnen zijn de woningen voorzien van dubbelglas, geïsoleerde zolders en nieuwe installaties. Zelfs de keuze voor het verwarmingssysteem werd afgestemd op het project dankzij speciale radiatoren. Ook is de brandveiligheid van de woningen verbeterd, zijn gevelscheuren hersteld en portiekdeuren vervangen. “De monumentale gevels mochten vanwege hun historische karakter niet worden gereinigd. Dat betekende dat we voor de herstelwerkzaamheden nieuwe stenen moesten zoeken die aansluiten bij een gevel die in anderhalve eeuw zijn eigen patina heeft opgebouwd. Dat was een hele zoektocht”, blikt Nijkamp terug. “Ook de portiekdeuren hebben de authentieke uitstraling teruggegeven. Een brede deur met twee knoppen wekt nu de indruk van twee afzonderlijke deuren, terwijl het technisch één deur is.”
Techniek was echter maar één kant van de opgave. Minstens zo belangrijk was de sociale opgave. “Daarom hebben we voorafgaand aan de werkzaamheden zorgvuldig bekeken wat nodig was om ons werk veilig en beheerst uit te voeren, met aandacht voor de situatie van de bewoners”, zegt Ouarda Chamlal, klantmanager bij Nijhuis Bouw. “Dat vroeg om tijd, aandacht en vooral vertrouwen, want achter iedere voordeur speelt een ander verhaal. Om iedereen te 'horen', hebben we een voltijds bewonersconsulent ingezet. Deze bewonersconsulent was fulltime op het project aanwezig en op sommige momenten tot laat in de avond. In een bewonerswoning werd bovendien een laagdrempelige ontmoetingsplek ingericht, waar bewoners met vragen terechtkonden of simpelweg een kop koffie konden drinken. Die aanpak wierp zijn vruchten af. De koffie vloeide rijkelijk en naarmate het project vorderde en het vertrouwen groeide, kwamen bewoners steeds vaker naar het projectteam toe. Er ontstond zelfs een dagelijks ‘half elfje’: een vaste groep bewoners kwam rond die tijd langs voor koffie en persoonlijke aandacht. Bij het afscheid kwamen verschillende bewoners met bloemen, koeken en zelfgemaakte items hun waardering uitspreken voor het geduld en de begeleiding.” Dat laat zien hoeveel verschil persoonlijke aandacht en aanwezigheid kunnen maken bij een ingrijpend project in bewoonde staat.
Ook de bouwlogistiek was typisch voor de Amsterdamse binnenstad. De gevel staat vrijwel direct aan het trottoir en ruimte voor een ketenpark ontbrak. “Daarom hebben we ons 'ketenpark' op pontons op de Amsterdamse gracht geplaatst”, zegt Nijkamp die voor de steiger inspiratie had opgedaan buiten Nederland. “Tijdens een bezoek aan Rome stuitte ik per toeval op een bijzonder steigersysteem, onderaan smal en hogerop uitgebouwd, dat ook voor de Marnixstraat een perfecte oplossing zou bieden voor de beperkte ruimte. Eenmaal terug in Nederland heb ik dat voorgelegd aan de steigerbouwer en iedereen was direct enthousiast. De steiger is uiteindelijk ook zo gebouwd. Een stukje beroepsdeformatie”, zegt Nijkamp lachend.
In juli 2026 werd het project afgerond, ongeveer een jaar na de start van de werkzaamheden. Daarmee heeft de Marnixstraat een belangrijk deel van haar historische uitstraling teruggekregen, terwijl de woningen tegelijkertijd zijn verbeterd voor de toekomst. Voor Chamlal reikt de betekenis van het project verder dan alleen deze Amsterdamse straat. “Volkshuisvestelijk ligt er een grote opgave voor corporaties om dit soort historisch sociaal bezit te verbeteren. Ik hoop dat daarbij aandacht blijft voor de complexiteit van zo'n opgave: betaalbaarheid en techniek zijn belangrijk, maar het sociale aspect minstens zo.”
Daarmee komt in de Marnixstraat veel samen: behoud van het historische Amsterdamse straatbeeld, verduurzaming van woningen en aandacht voor de mensen die er wonen. Een resultaat dat mogelijk is gemaakt door de samenwerking tussen Eigen Haard en Nijhuis Bouw, de betrokken partners en de bewoners.
