Platform over nieuwbouw, renovatie, restauratie en transformatie
Een schoolgebouw uit 1914 klaarmaken voor de eisen van het onderwijs van vandaag, zonder de ziel van het monument aan te tasten. Die uitdaging lag op tafel bij de renovatie van het Berlage Lyceum in Amsterdam. Twee vrijwel identieke rijksmonumentale schoolgebouwen werden door Salverda Bouw grondig gestript, gerenoveerd en verduurzaamd aan de eisen van vandaag. Daarbij kwamen de nodige verrassingen tevoorschijn.
Salverda werd al in 2022 geselecteerd als bouwteampartner. “Samen met de school, architect, installateurs en andere partners werd eerst uitgebreid onderzocht hoe beide gebouwen het best konden worden aangepakt”, vertelt Wilbert van de Weg, projectleider bij Salverda Bouw. “Aanvankelijk was het idee om de twee gebouwen gelijktijdig te renoveren. Al snel bleek dat zowel voor de school als de uitvoering te belastend. Daarom werd gekozen voor een aanpak in twee fasen.” Voorafgaand aan de renovatie werd het complete complex 3D ingescand. De pointcloud werd verwerkt in een BIM-model, waarin bouwkundige en installatietechnische oplossingen integraal konden worden uitgewerkt.
Op 8 maart 2023 ging het eerste gebouw volledig op de schop. Het pand werd gestript tot op het casco. “De grootste uitdaging zat in het behoud van de monumentale details”, zegt Van de Weg. “In de school zijn talrijke muurschilderingen en andere kunstwerken aanwezig. Nieuwe deurkozijnen en zelfs stalen balken moesten soms letterlijk centimeters onder een authentieke muurschildering worden aangebracht. In nauwe afstemming met de architect en monumentenzorg werd voortdurend gezocht naar passende oplossingen om schade te voorkomen.” Ook verborgen monumentale elementen werden waar mogelijk hersteld. “Oude houten vloeren en zeegras tussen de balken, dat als geluidsisolatie diende, zijn behouden gebleven.”
Daar waar materialen moesten worden vervangen, is volgens Van de Weg nadrukkelijk gekeken naar hergebruik. “Bij het vergroten van de te kleine lokalen werd bijvoorbeeld donorstaal toegepast voor nieuwe stalen portalen”, zo geeft hij als voorbeeld. Zelfs ogenschijnlijk kleine details kregen aandacht. “Voor het stalen hang- en sluitwerk van de karakteristieke klepramen wisten we uiteindelijk in Duitsland de oorspronkelijke leverancier op te sporen. Nieuwe onderdelen werden exact in het historische ontwerp geproduceerd. Al dat soort inspanningen leidden ertoe dat de renovatie van het eerste bouwdeel meer tijd vergde dan voorzien. Die ervaringen bleken wel goud waard voor het tweede gebouw, dat aanzienlijk sneller werd opgeleverd.”
Het vernieuwde gebouw van ruim honderd jaar oud voldoet nu weer aan de eisen van Frisse Scholen. Beide gebouwen zijn volledig van het gas gehaald en voorzien van nieuwe installaties voor ventilatie, verwarming en elektra. Zonnepanelen en een aardwarmtebron dragen bij aan de verduurzaming. In de gevels werd het enkelglas vervangen door monumentaal dubbelglas. Ook akoestisch is een enorme stap gezet. “De gangen stonden vroeger bekend om hun slechte geluidskwaliteit”, weet Van de Weg. “Nieuwe akoestische plafonds en vloeren zorgen nu voor een veel rustigere leeromgeving.” Zelfs het schoolplein werd teruggebracht naar zijn historische uitstraling. “De tegels zijn verwijderd, de riolering vernieuwd en de bestrating opnieuw aangelegd volgens de oorspronkelijke belijning, gebaseerd op historische foto's”, legt Van de Weg uit, die terecht trots is op het eindresultaat. “Samen met de architect, de school en het bouwteam zijn we erin geslaagd om oud en nieuw op een fantastische manier samen te brengen. Zodat weer op een fatsoenlijke manier onderwijs gegeven kan worden in een eeuwenoud gebouw.”
